Saltar menú navegación
Está en :

Argitalpenak

EKONOMI GERIZAN

Krisia eta agente ekonomikoak: mugitzen ari den mundu-markoa
Zenbakia: 19

Tituloa: Krisia eta agente ekonomikoak: mugitzen ari den mundu-markoa

Aurkibidea

SARRERA


Ekonomi Gerizan bilduma honetako hemeretzigarren edizioak "Krisia eta agente ekonomikoak: mugitzen ari den mundu-markoa" darama izenburu orokor moduan. Duela ia urtebete, edizio hau prestatzen hasi ginenean, nekez imajina genezakeen aipatutako epealdi horretan bizi izan diren gorabehera eta gertakizun mordoa. Baina, edozein modutan izanda ere, garai hartan egindako analisiak, eta horren gainean hartu zen aurtengo edizio honen edukiari buruzko erabakia, baliagarria izaten jarraitzen du, eta ez hori bakarrik, aipatu gertakizun eta gorabeherek berretsi besterik ez baitute egin.

Edizio honetako izenburuak gaur egun bizi dugun pertzepzioa laburbildu nahi luke nolabait, alegia lurralde-eremu eta erakunde nahiz instituzio desberdinetatik datozen era guztietako osagai ekonomikoen eta finantzarioen funtsezko aldaketak, aldi berean, batera bizi dituen ingurune batean aurkitzen garela. Ez alferrik, maila ekonomikoari dagokionez jendea Errezesio Nagusiaz hitz egiten hasia da honezkero, inolako aho-bizarrik gabe; alderdi finantzarioan, bestalde, gure harridurarako, koiuntura konplikatu batean aurkitzen garela dakusagu, bertan arrisku subiranoak, banku-sistema eta kapitalen merkatuak nahasian mugitzen direlarik; eta alderdi instituzionaletik, egoera orokorra bere eremu eta esparru guztietan onerako kudeatzeko gai izango den lidergo irmo eta sendo baten hutsunea nabarmentzen da argi eta garbi.

Azken asteotan zor subiranoaren krisiaren ondoz ondoko faseen garapena ikusi izan dugu, bata bestearen atzetik. Krisiaren barruan gertatutako nolabaiteko azpikrisi bat, esango genuke, alderdi batzuk besteengandik bereiztea posible izango balitz, duela urtebete pasatxo hasi zena, Grezian abiatu, Irlandara iritsi, Portugaletik barrena pasatu, berriro Greziara itzuli, Italiari erasan, eta orain Espainia eta Europar Batasuneko beste herrialde batzuk bete-betean harrapatu dituena, eta beste ondorio guztien gainetik ezegonkortasun politikoa eragiten ari dena. Bilakaera horren baitan hainbat erakunderen jarduera ikusi dugu, eta oraindik ere lanean ikusten ditugu: Estatuak, gobernuak, merkatuak, erakunde monetario eta gainbegiraleak, nazioz gaindiko erakundeak, erakunde finantzarioak eta eragile finantzarioak, beste batzuen artean; eta herritarrek egunetik egunera harrituagoak dirudite, itxuraz amaierarik ez duen ikuskizunaren aurrean, telebistako telesail handien modura, egoera guztia azpikoz gora irauli eta atal berrien sorrera eragingo duen xehetasun berriren bat agertuko baita betiere azken unean. Herritarrek gertatzen ari dena gero eta gutxiago, edo agian batere ez dutela ulertzen da, seguruenik, arazo nagusia eta horrek ziurgabetasun eta segurtasun-faltaren sentsazio gero eta handiagoa sorrarazten du gizartearen baitan.

Krisi gehienak aldagai anitzek eragindakoak dira, edo aldagai-multzo gutxi-asko zabal bat aldi berean gertatzearen ondorio, bestela esanda eta, gainera, sektore edo herrialde jakinetan fokalizatuak egon ohi dira normalean. Baina oraingo krisi hau sistemikoa da, inolako zalantzarik gabe; alegia, sistema osoari eragin eta erasaten dio: ekonomia erreal eta finantzarioari, Estatuei, nazioz gaindiko instituzio nahiz erakundeei, merkatu finantzarioei, …

Krisi honen jatorria finantzarioa dela guztiok onartzen dute, gaur egun. Bere abiapuntua hor koka daiteke, ezbairik gabe, eta egungo egoera, krisiaren sorrera eta bere eraginak, ikuspegi horretatik azter ditzakegu, sistema finantzarioa izan baita, hain zuzen ere, krisiak forma hartzeko baliatu izan duen transmisioko makineria. Baina bada, hala ere, horren guztiaren aurretik konpondu edo ebatzi beharreko arazo bat: nondik sortzen da lehengaia, makineria horretan erabili den likidezia finantzarioa. Zeren eta, edozein alorretan, eta ekonomia ez da salbuespena horretan, ezinbestekoa baita arazoaren diagnostiko egokia egitea, gerora hartuko diren neurri paliatiboak eta zuzentzaileak egokiak gerta daitezen. Sarri askotan sistema finantzarioa aipatzen da krisiaren sortzailea bailitzan, baina bere izaera batik bat instrumentala denez, badirudi beste aukera batzuk ere aztertu eta kontuan hartu beharko liratekeela: adibide gisa, baina ez adibide bakar gisa, lehengaien prezioak izandako eboluzioa aipa daiteke.

Adibide grafiko eta erraz ulertzeko moduko bat jarriz, petrolioaren prezioa 30 aldiz biderkatu da 1973tik 2009ra bitartean (bost urteko batez bestekoak alderatuz), eta mundu-mailan izan duen kontsumoa % 50 gehitu da. Bi gertaera horien ondorioz, petrolioaren mundu-mailako faktura 45 aldiz biderkatu da 36 urtetan. Horrek 25 bilioi dolarretik gorako trasbase edo lekualdatzea dakar herrialde kontsumitzaileetatik petrolioa ekoizten duten herrialdeetara aipatu denboraldi horretan. 1999 - 2009 epealdian bakarrik, lekualdatze horren zenbatekoa 10 bilioi dolarretakoa izan da, bilioi bat urteko alegia, Espainiako BPGaren zifra baliokidea, gutxi gorabehera, urtero. Eta zifra horiek garrantzi are nabarmenagoa dute, lehengai guztiak batera izango luketen eragina kontuan hartuz gero.

Eta horri ekonomia emergenteen berezitasun estrukturalak gehitzen badizkiogu —ondorio gisa ezagutzen dugun historia ekonomikoan inolako aurrekaririk gabeko aurrezki-tasak aurkitzen ditugu horietan—, ez da zaila ulertzea nola alderantzikatu den nazioarteko fluxuen norabidea azken hamarkada hauetan.

Herrialde aurreratuetan barne-aurrezkian gertatu den murrizketa sarritan aipatzen da zorpetzeak zamatutako hazkunde ekonomikoaren kausa moduan: izan daiteke hor, lehengaien eta elikagaien garestitze nabarmenean, egotea gaur egun bizi dugun egoeraren sorburua eta jatorria. Izan ere, herrialde garatuen erosteko ahalmena murrizten badugu, eta, aldi berean, herrialde horietako barne-eskarien mailak bere horretan mantentzea edo are gehitzea espero badugu, arrakala hori desagerrarazteko modurik sinpleena zorpetzea gehitzearen bidetik abiatzea dela dirudi, bai Estatuen zorpetzea eta baita familia eta enpresena ere. Litekeena de errezeta horrek urte gutxi batzuetan funtzionatu ahal izatea, baina argi dago ez dela bideragarria epe luzera, eta prozesu horrek badaramatza dagoeneko hamarkada batzuk.

Edonola izanik ere, hori ez da krisi honek ekarri digun eta konpondu beharrekoa den arazo bakarra: gobernantzaren arazoak ere hartu behar dira kontuan, edo baita arazoen izaera espezifikoak baldintzatuta konponbideen epeak egokitzeko arazoak, edo planeta osatzen duten eskualdeen arteko desberdintasunaren ondorioak, produkzio- nahiz merkataritza-mailako deslokalizazio moduan eta migrazioko mugimenduen moduan transmititzen eta erretransmititzen direnak.

Azken berrehun urteotako garapen ekonomiko eta teknologikoak egoera egiazki global eta denbora errealean interkonektatua dagoen batera eraman gaitu ia esaterako, gizateriaren historian sekula ere gertatu gabeko egoera batera hain zuzen ere. Horren ondorioetako bat da gaur egun autarkiaren posibilitatean pentsatze hutsa ere ezinezkoa dela, dela Estatu bati buruzko autarkia, dela eskualde bati buruzkoa. Eta horrek zuzendaritza-batasun baten premia planteatzen du, funtsezko garrantzia duten zenbait arazo globaletan besterik ez bada ere. Eta egungo krisia nabarmen jartzen ari den bezala, gaur egungo gizartean daukagun bilbe juridiko-politiko eta instituzionala ez da nahikoa: aski da Europako zor publikoaren krisiaren eboluzioari begiratzea batasuneko hitzarmen bat partekatzen duten herrialdeen artean preseski komunak izan beharko luketen interesak eta helburuak adosteko dauden zailtasun horiek —ezintasunak ere esan beharko genuke sarritan— begi-bistara ekartzeko.

Epeak egokitzeko arazoari dagokionez, Europako zor publikoaren krisiak ere balio dezake adibide edo erakusgarri gisa. Zuzenean inplikatuak dauden herrialde europarren arazoak egitura-mailakoak dira funtsean, eta begi-bistakoa den bezala, horrelako arazoak epe luzean bakarrik konpon daitezke. Eta orain arte ezarri izan diren irtenbide edo konponbideak, gehienbat finantzarioak, epe laburrekoak dira batik bat. Horregatik, bada, beste arrazoi batzuen artean, Europako arrisku subiranoen krisia konponbide zaileko arazoa bezala hartu izan da: gaixoaren sukarra jaisten saiatzen ari dira medikuak, hura sorrarazten duen kasuari erremediorik jarri gabe. Eta gauza bertsua ari da gertatzen krisiarekin bere osotasunean: eragile desberdinak, eremu desberdinetan, egoeraren alderdi partzialei konponbideak jartzen saiatzen ari dira, baina ez da inon sumatzen krisi hau sistemikotzat eta egiturazkotzat aztertzen ari denik, eta are gutxiago horren kontrako neurririk hartzen ari denik ere, nor oroitzen da honezkero garai hartan hain sonatua zen 2008ko kapitalismoaren "berreraketaz"?

Azkenik, globalizazioak lokalizazio industrialaren bilaketa errazten du, produkzio edo ekoizpen-gastuen murrizketa dakarrena lehiatzeko abantaila gisa, eta azken finean lehenago aipatutako lehengaien antzeko aberastasun-desplazamendua bilakatuko litzatekeena. Mugimendu migratorioak dira prozesu honen beraren txanponaren beste aldea: giza baliabideak euren jatorrizko lekuetatik ekoizpen-prozesuen kokaleku fisikoetara lekualdatzen dira, kasurik gehienetan bertako biztanleriak baztertu eta errefusatzen dituen lanak bereganatzeko.

Laburbilduz, krisi sistemikoko egoera batean aurkitzen gara, azken berrehun urteotako garapen ekonomikoaren oinarri izan diren printzipioek eta instituzioek sakoneko berrikuspen-saio bat behar dutelako: paradigma-aldaketa baten premia gorrian gaude. Garapen ekonomikoa kontsumismoan eta ingurumenaren espoliazioan oinarritutako hazkunde ekonomikoarekin identifikatzen zuen garai bateko uste hura ezin onar daiteke gaur egun, are gutxiago ezin daiteke praktikara eraman gaur egun. Aberastasunaren pilaketa, bere hartan, ona dela sinetsi eta praktikara eramaten jarraitu ezin dezakegun bezala, are gutxiago giza desberdintasunean eta solidaritaterik ezean oinarritzen bada. Krisi honetatik benetan irten ahal izateko bere egiazko kausak argi eta garbi diagnostikatu behar ditugu beste ezeren aurretik eta, bere alderdi koiunturalak zuzendu eta bideratzeaz gain, ezinbestekoa dugu lidergo sendo eta jarraitua, epe luzeko ikuspegiarekin eta ekintzekin jardun ahal izango duena, behar-beharrezkotzat jotzen diren egiturazko erreformei heldu eta ekingo badie.

Ekonomi Gerizan sailaren aurtengo edizioak ezaugarri nagusi bezala izaera globala izanik gaur egungo egoera osatzen duten zenbait alderdiren ikuspegi desberdinak aztertzen dituzten gogoeta-multzo bat eskaintzen digu, "Desoreka globalak: diagnostikoak eta konponbideak" izeneko aurreneko kapituluan.

Liburua "Desoreka globalak: krisiaren osteko ikuspegia" izeneko artikuluarekin irekitzen da, eta bertan Luis Serven Jn.ak adierazten du nola krisi globala hasi zenetik lau urte pasa ondoren, mundu mailako ekonomiak zailtasun handiak bizi dituen oraindik ere: errekuperazioa edo suspertzea sendotu dela esateko aztarnarik ez da sumatzen, eta ekonomia industrialez osatutako talde ugari batek gero eta arazo fiskal gehiago zituen heinean gorabehera finantzario egunetik egunera handiagoak gertatuz joan dira, eurogunean batez ere. Ez da harritzekoa, beraz, munduko ekonomiarik indartsuenetako batzuetan tamaina handia eta kontrako zeinua duten kontu korronte bidezko balantza-saldoak aldi berean agertzeak kezka eta zalantza ugari sortzea. Autorearen ustez, krisi ostean mundu mailako ingurunean desorekek izan duten eboluzioak ez du oraindik behar adinako arretarik jaso, gaiak berez sorrarazten duen interesa oso garrantzitsua den arren. Horregatik, krisiaren ostean ea desoreka globalak desagertzeko bidean ote dauden aztertzea da artikulu honen helburua; eta hori horrela ez bada, politika ekonomikoari zein paper jokatzea dagokion aurreratzea. Artikuluak arreta berezia eskaintzen dio herrialde indibidual baten kanpo-desoreka ikuspegi eta eremu zabalagoan zer-nolako mekanismoen bidez bilaka daitekeen arazo azaltzen saiatzeari, testuinguru horretan maila indibidualean hartutako politika ekonomikoko erabakiak aipatutako eremu eta ikuspegi zabalago horretan egokiak gertatzea ia ezinezkoa baitirudi.

Azken hamarkada hauetan ekonomia emergente berriek irabazi duten protagonismo ekonomiko nabarmena da Pablo Bustelo Jn.ak, "Ekonomia emergente berriak eta botere politikoa ekonomia globalean" izeneko bere artikuluan beretzat aurreikusgarria den eboluzioaren prospektiba egiteko erabili duen oinarria. Bere lanean dioen bezala, jadanik gertatzen ari den mundu-mailako ekonomiaren ardatz-desplazamendua erabat burutzen denean, aldaketa horren ondorioz XXI. mendea Asiaren mendea izango da. Garrantzia hazkor eta nekez gera daitekeen lehentasun horren isla gisa botere politikoaren balio bereko hazkundea ere gertatuko da, gaur egun Hogeiko Taldea (G20), edo IBSA Foro hirukoitza (India, Brasil, Hego Afrika) edo baita BRICS (Hego Afrika ere barne hartuz) bezalako mailetan nolabait islatzen hasia dena; baina nazioarteko erakunde finantzario nagusietan, hala nola Nazioarteko Moneta Funtsean (FMI) edo Munduko Bankuan, batzuk aipatzearren, herrialde garatuek betidanik izan duten eragina ez galtzeko egiten duten erresistentziak ez die behar adina leku eta kasu bakoitzean dagokien garrantzia ematen ekonomia emergenteei eta garapen bidean daudenei, eta anakronismo hori biziki kontraesankorra eta kaltegarria izan daiteke mundu-mailako gobernantza orokorrean, disfuntzio ez desiragarriak eragin baititzake eremu horretan.

Sistema finantzarioak krisiaren garapenean, aurrena, krisia lehertzean, hurrena, eta krisiaren eboluzioan, azkenik, tresna gisa izan duen garrantzia ukaezina da. Oscar Arce eta Lucio Sanjuán Jn. en eskutik datorkigun "Desoreka globalak, aktiboen burbuilak eta sistema finantzarioa" izeneko artikulua espekulazioko burbuilen zenbait prozesu ekarri zituzten izaera makrofinantzarioko desoreka globalak pilatzearen azterketa eta analisitik abiatzen da, ekonomia garatu batzuetan azken finean sortutako burbuila immobiliarioa izanik prozesu horren adierazgarri gorena. Egileek aipatu desoreka horien pilaketa desordenatuaren zeinurik garrantzitsuenak eta pilaketa horren ondorioak laburbiltzen dituzte, hala nola baita kreditu-arriskuen transferentziako sistema globalean gertatutako urrakortasunak ere, sistema horrek akats nabarmenak baitzeuzkan kreditu-arriskuak maila agregatuan kontrolatu eta kudeatzeko mekanismoetan. Azkenik, sistema finantzario globala indartu eta sendotzeko abian jarritako ekimen garrantzitsuenak laburbiltzen dituzte; ondorengoak lirateke, hitz gutxitan esateko, ekimen eta neurri horiek funtsean: produktu finantzariorik konplexuenen sinpletasuna, gardentasuna eta estandarizazioa, batetik, eta shock jakin batzuk gertatuz gero, bankuen —batik bat tamaina eta izaera sistemikoa duten erakundeen— gaitasuna hobetu nahi lukeen bankuen zuhurtziazko arautegi berria, Basilea III izenekoa, bestetik.

Egoera globalaren eboluzioan, ekonomia errealean bezala baita ekonomia finantzarioan ere, eragin erabakigarria izan dute lehengaien merkataritzaren eboluzioak eta baita horien gainean diharduten merkatu finantzarioen eboluzioak ere. Eta krisi honetan jokatu duten zereginari buruz dihardu Pedro Antonio Merino Jn.ak, hain zuzen ere, "Lehengaien prezioa: oinarri ekonomikoetatik merkatu finantzarioetara" izeneko bere artikuluan. Adituak azaltzen duen bezala, lehengaien prezioak izandako eboluzioak, 2011. urtean berriro ere maximo historikoak erdietsi baitzituzten batez besteko balioetan, eztabaida berri bat jarri du mahai gainean: kontua zera da, prezio horien jatorria ez ote dagoen funtsezko aldagai ekonomikoetan bakarrik, aitzitik, horrez gain faktore errealen eta faktore finantzarioen arteko elkarreragin berri bat ere kontuan hartu behar ote den planteatuz. Izan ere, lehengaiei lotutako azpiko tresnen kontratuen bolumenak izan duen eboluzioak inbertsioko aktibo bezala gero eta garrantzi handiagoa erakusten baitu. Bestalde, bada koiunturalagoa den beste gertaera bat ere: produktu horietan inbertitzeak dolar amerikarraren ahultasunaren kontrako babesa ematen du. Artikulu hau lehengaien prezioetan eragina duten faktoreak identifikatzen saiatzen da, aldi berean determinatzaile funtsezkoak zeintzuk diren aztertzen dituen bitartean. Epe laburrean, beharrezkoa da eskaintzaren eta eskariaren baldintzak aztertzea, eta baita inbentarioek motelgarri gisa duten eragina ere prezioa azaltzen saiatzen den analisi klasikoaren baitan. Epe luzean, aldiz, lehengaien zikloak eskaintza/eskaria balantzearen eboluzioaren inguruko igurikimenen bidez esplikatzen dira, eta hori garrantzi handikoa izango da azken hamarkadetakoa ez bezalako ziklo batean aurkitzen ote garen erabakitzeko. Hazkunde ekonomikoaren azelerazioa eta per capita errentaren gorakada herrialde emergenteetan, eskariaren aldetik, eta/edo ekoizpen-kostuetan gertatu diren egitura-mailako aldaketak —esate baterako energia-kostuen garestitzea—, eskaintzaren aldetik, ezinbesteko osagaiak dira lehengaiek epe luzean izango duten dinamika zer-nolakoa izango den jakiteko.

Jaime Caruana Jn.ak, "Egungo erronka ekonomikoei emandako erantzun politikoak" izeneko bere lanean dioenez, krisiak sustrai sakonak eta irispide edo alkantzu luzeko inplikazioak dituela adierazten dute bere iraunkortasun eta konplexutasunak, eta horregatik errekuperazioan eta normalizazioan aitzina egiteak alderdi ekonomikoan, intelektualean eta instituzionalean erronka ugariri aurre egitea eskatuko du. Hazkunde ekonomiko orekatu eta jasangarria lortzeko ezinbestekoa da lau politika ekonomiko nagusiak —fiskala, monetarioa, egiturazkoa eta zuhurtziazkoa—, esparru zabal eta integratu baten barruan, agintari ekonomikoei epe luzeko perspektiba batetik abiatuta jarduteko modua emango diena. Egilearen iritziz, oreka berri hori lortzeko beharrezkoa da sektore pribatuaren ezinbesteko zeregina nabarmentzea; oreka horretan sistema finantzarioa erresistenteagoa izango da, asalduak xurgatzeko gai, baina perturbazio horiek areagotu gabe, inolaz ere; eta horrek arriskuaren kudeaketa hobea eta gobernu egokia eskatzen ditu, erakunde finantzario pribatuentzat pizgarrien egitura egokiak martxan jartzearekin batera, eta baita ikuspegi berri bat arriskuak onartzeko orduan ere, gure zalantzak eta ziurgabetasunak, ezagutzaren mugak eta murriztapenak, eta arrisku sistemikoaren konplexutasuna onartuko dituena.

Lehenengo kapitulu honetako azken artikuluak Manuel Conthe Jn.ak Europar Batasunaren inguruan, eta erakunde horrek egungo krisiaren garapenean jokatu duen garrantziaren inguruan daukan iritzia jasotzen du. "Euroa: moneta-batasunetik integrazio politikora" izeneko artikuluan, autoreak adierazten duenez orain urte batzuk Maastricht-en eratu zen moneta-batasuneko proiektu hark zeuzkan hutsuneak agerian jarri ditu krisiak, eta akats horiek direla medio moneta-batasunaren haustura potentzialaz hitz egin izan da publikoki 2011ko udazkenean, edo baita hitzarmena sinatu zuten herrialdeetakoren batek batasuna utz zezakeela ere, Tratatuaren negoziatzaile izandakoen artean nagusi zen batasun monetario "atzeraezinaren" ideiaren kontrakarrean dagoena hain zuzen ere. Gaur egungo krisia eta zenbait herrialdek pilatutako desorekak konpontzeko beharrezkoak diren erreformei ekiteko premia gorria aski zabaldua dago han-hemengo agintarien baitan, eta etorkizunean berriro ere errepika ez daitezen moneta-batasunaren funtzionamenduan egin beharreko aldaketa egokiak sartzeko premia nahiko orokorra da gobernatzaile europarren artean. Itxura guztien arabera, orduko Tratatu edo Hitzarmenean zenbait erreforma sartu beharko direla dioen ikuspegia gailenduko da seguruenik, moneta bat bera partekatzen duten herrialdeen artean oraingoa baino integrazio politiko, finantzario eta fiskal askoz ere sendoagoa eskatuko duten erreformak, inolako zalantzarik gabe.
Autorearen iritziz, Estatu kideen aldetik Hitzarmena berresteak zailtasun politikoak ekarriko dituen arren, Tratatua aldatzeko proposamena erabat bidezkoa eta zentzuzkoa da: esperientziak erakutsi du Maastricht-ekoak hutsune larriak zeuzkala, aurrera begira konpondu behar direnak. Herrialde batek Hitzarmen berriaren alde egiteak argi eta garbi erakutsiko du moneta-batasunaren epe luzeko bideragarritasuna bermatzeko ezinbestekoa den bere bazkideekiko integrazio politikoa lortzeko borondate irmoa duela.

Ekonomi Gerizan saileko edizio honen bigarren kapituluaren izenburua "Krisi globalak ekonomia espainiarrean izandako inpaktuaren zenbait alderdi" da, eta krisiaren azterketari ekiterakoan arreta-gune nagusia Espainian fokatzen da. Izan ere, puntu honetan beste inolako herrialderekin ezberdintasunik ez dagoen arren, bilbe makroekonomiko eta instituzional espainolaren berezitasunek ñabardura eta kolore espezifikoa eman baitiote krisiari kasu honetan.

Bigarren kapituluari hasiera ematen dion artikuluaren izenburua "Kontu korrontearen desorekak eurogunean eta ekonomia espainiarraren doikuntza" da. Bere egileak, Javier Andrés Jn.ak, azaltzen du nola krisi finantzarioa ekonomia espainiarraren doikuntzarekin batera gertatu den, eta nola okerragotu duen hazkunde gogorreko urteetan pilatuz joan ziren begi-bistako desorekak zuzentzeko behar-beharrezkoa zen doikuntza hori. Balio erantsiaren sorkuntzaren nazioarteko berreraketak, herrialdeak kanpoko posizioetan gero eta jarrera polarizatuagoak hartzera eramanez, egoera zailean utzi ditu Espainia bezalako herrialdeak. Erabili izan den kanpo-finantzaketaren zenbateko izugarriak —eta horrek kontsumoan eta inbertsioan gastu handiak egiteko modua eman du—, oinarri bikoitza izan du: konparaziozko abantaila izan da, batetik, kostu unitarioei dagokienez, eta bizitegitarako eraikuntza-sektoreari lotutako aktibo finantzarioak sortzeko gaitasuna, bestetik. Lehiakortasunaren galerak, zorraren nazioarteko krisiak eta merkatu finantzarioen egoera konplexuak sakon-sakonetik higatu dute ekonomia espainiarrak kanpoko aurrezkia erakartzeko duen ahalmena edo gaitasuna, eta horrek berritzeko ahalegin handia egitera behartzen du, epe ertainera hazkunde jasangarriko bidea berreskuratu nahi badu. Baina berrikuntza horrek ezin du pausatua izan, ezta etxe barrura begira diseinatua ere. Espainiako ekonomiak doikuntza bizkor, sakon eta, zalantzarik gabe, sozialki garestiak beharko ditu, langabezia-maila altuaren eta moteltze ekonomikoaren ondorioz globalizazioaren ostean galtzaile irten diren herrialdeen artean egon nahi ez badu bederen.

Hurrengo artikulua Tano Santos Jn.aren eskutik datorkigu, "Sektore egoiliarren palanka-efektua eta hazkundea: gogoeta batzuk" izenburuarekin. Bertan egungo krisiaren hainbat alderdi jorratzen ditu, osagai komuna duten alderdiak horiek guztiak: ekonomia garatuetako sektore askotan gertatzen den palanka-efektua, hain zuzen ere. AEB, Espainia edo Irlanda bezalako herrialdeetan sektore pribatua da erabat zorpetua aurkitzen dena; beste herrialde batzuetan, berriz, Grezian edo Portugalen esate baterako, sektore publikoa da. Funtsezko galdera hurrengoa da: Zergatik eragin zituen kredituen burbuilak kalte gehiago herrialde jakin batzuetan beste batzuetan baino? Zerk eraginda daukate herrialde jakin batzuek zorpetzerako aurrejoera berezi bat?

Palanka-efektuaren krisi baten ezaugarririk behinena kreditu-fluxuan gertatzen den erabateko "geldialdia" da, sektore publikorantz izan ezik, baina ez eskaintzaren aldetik bereziki, eskariaren aldetik baizik. Familiek eta enpresek, erabat zorpetuak eta beren aktiboak —immobiliarioak bezala baita finantzarioak ere— balioa galduta dituztela, hornikuntza, zuzkidura eta aurrezkiko estrategiari ekiten diote euren balantzeak osatu eta konpontzeko. Izan ere, egungoa bezalako palanka-efektuko krisi batean balantzeak, familiak, bitartekari finantzarioak eta nazioarteko hartzekodunak kateatzeak, zorraren birnegoziazioa zaildu egiten du, desapalankamenduko prozesu motel eta geldoa utziz aukera bakar gisa. Balantzeen kateamendu horrek, bere aldetik, zalantzak eta duda-mudak eragiten ditu edozein kiebra edo porrotek ekar ditzakeen ondorioen inguruan, eta zalantza horiek aurresan ezin daitezkeen ondorioak saihestera bultzatzen dute sektore publikoa, erasandako sektoreen erreskatea tarteko. Eta baliabide propioen pilaketa dela medio, sektoreen zati handi bat desapalankamenduko prozesu horretan sartua dagoen giro batean, hain zuzen ere, berrorekatzea ekoizpeneko maila baxuan soilik gerta daiteke. Horrexegatik esaten zaie mota honetako errezesioei "balantze-errezesioak". Bereizi beharra dago, beraz, mota horretako errezesioak, alde batetik, eta eskaintzako osagaia eskarikoa baino nagusiagoa duten beste errezesio batzuk, bestetik, petrolioaren shock edo krisiekin lotutakoak esaterako, errezesio horietatik ateratzeko irtenbideak eta politikak oso diferenteak baitira kasu batzuetan eta besteetan.

Kapitulu honetako hurrengo artikulua Juan Antonio Maroto Jn.aren eskutik datorkigu, "Enpresa ez-finantzarioen egoeraren eta zorpetze-mailaren eraginen azterketa, krisiaren aurretik eta krisiaren ostean" izenburuarekin, eta bertan enpresa espainiarrek gaur egungo nazioarteko krisi finantzarioa agertu artean jarraitu izan zuten hazkunde-eredua jorratzen da. Izan ere, denboraldi luze batean hazkunde-eredu horrek interes-tasa murriztuak eta kreditu-erraztasunak bere alde izan bazituen ere, autoreak adierazten duen bezala 2007. urtetik aurrera baldintza finantzario horietan gertatutako sakoneko aldaketak eta krisia ekonomia errealera bertara trasladatzeak gogor erasan diote enpresen likideziari, kaudimenari eta jarduera ekonomikoari ere, eta horrek guztiak funtsezko aldaketak eragin ditu enpresa horien baitan, enpresa bakoitzaren tamaina eta neurria, eragiketan parte hartzen duten sektore ekonomikoak, eta enpresak zein Autonomia Erkidegotan kokatuak dauden kontu, artikuluan zehar modu konparatuan aztertu eta analizatzen diren aldaketak, hain zuzen ere.

Espainian enpresa ez-finantzarioek duten egoera aztertu ondoren, Juan Francisco Jimeno Jn.aren artikuluak familien egoera jorratzen du "Etxeko ekonomien egoera finantzarioa eta aberastasuna" izenburupean. Bertan aipatzen da nola 2000-2007 epealdian kredituaren hedapen handia gertatu zen, gehienbat eta nagusiki aktibo immobiliarioen pilaketa moduan gauzatu zena, baina egungo krisi finantzarioak, etxebizitzen eta aktibo finantzarioen prezioen gainbehera gogorra ekarri duenez, horrek familien ekonomien aberastasun-galera nabarmena sorrarazi du. Horrela, 2000-2011 epealdia bitartean aldaketa guztiz nabarmenak gertatu dira etxeetako aberastasun-mailan eta aberastasun horren eraketan.

Artikulu honetan Espainiako Bankuak landu eta prestatutako Familien Inkesta Finantzarioa (FIF) erabiltzen da. Inkesta horrek familia-unitate bakoitzak hiru urtetarako (2002, 2005 eta 2008rako, hurrenez hurren) dauzkan errentak, aktiboak, zorrak eta gastua elkar erlazionatzeko modua ematen du. Egileak dioenez, inkesta horiek etxe edo familia-mota desberdinetan dagoen aberastasunaren eta zorren banaketari buruzko informazio ugari eskaintzen dute, eta horrek Espainiako etxebizitzen egoera finantzarioari eta ondare-egoerari buruzko argibide ugari izateko aukera ematen digunez, krisi finantzarioaren ondorio negatiboak gutxitu eta murriztera bideratutako politika ekonomikoko erabakiak enpirikoki oinarritzea eta prozesu horrek irauten duen bitartean kontsumoa eta barne-eskaria sustatuko duten politika makroekonomikoak diseinatzea ahalbidetuko digu, jarduera ekonomikoaren errekuperazioa lehenago, eta intentsitate handiagoarekin gainera, gerta dadin era horretan.

Ekonomi Gerizan saileko argitalpen berri honen hirugarren kapituluak eta azkenak "Sistema finantzarioa: politika monetarioak, dibisak eta erakundeak" darama izenburu orokor gisa, eta alderdi finantzarioarekin lotuak dauden krisi honen osagaietan zentratzen da batik bat.

Azkeneko kapitulua politika monetarioan zentratua dagoen lan batekin hasten da. "Krisi garaiko politika monetarioa eurogunean" izenburuko artikuluan, María Encío And.ak banku zentral baten eginkizunak aztertzen ditu eta, bidenabar, baita Europako Banku Zentralak krisia bitartean aurrera eramandako ekintzak ere. Analisi horren barruan sartzen dira abian jarritako neurrien eraginkortasunari buruzko balorazio bat, eta horrekin batera izaera hibridoa duen eta, beraz, banku zentral gisa eta baita agintari publiko europar gisa ere dituen eginkizunak bateratu beharreko erakunde batek etorkizunari begira dauzkan erantzukizunei buruzko gogoeta bat ere egiten da. Egilearen iritziz, baldintza eta garai normaletan instituzio desberdinek portaera-arau sinpleak jarraitzea eta jarduteko eremuak argi eta garbi zedarritzea posible den bitartean, nazioaren esparruan bezala baita nazioartean eta esparru europarrean ere, krisi-garaietan egoera askoz ere konplexuagoa gertatzen da. Alde batetik, beharrezkoa da gainerakoen lana ez egiten saiatzea, besteei hartzea dagozkien neurriak sartzeko pizgarriak baztertuz, era horretan arrisku morala sorraraziz. Eta beste alde batetik, ez da bidezkoa ezta komenigarria ere, errealitatearekin bat ez datorren egoera teoriko baterako diseinatuak izan diren printzipio eta arauen atzean babestuz, askoz ere okerragoak izan daitezkeen egoerak saihesteko neurriak hartzeari uko egitea. Zentzu honetan, norbaitek pentsatuko balu Europako Banku Zentralak portaera aktibistegia izan duela, zor publikoaren merkatuan esate baterako, edota justu alderantziz pentsatuko balu ere, jarduera horiek instituzioari bere helburuak lortzen ez diotela utzi frogatu beharko luke beste ezeren aurretik. Egileak dio bere ustez ez dagoela egindako esku-hartzeetakoren batek Europako Banku Zentralak eurogunean datozen urteetan prezioen egonkortasunari eusteko duen gaitasuna gutxitu edo murriztuko lukeela erakusten duen adierazle bakar bat ere.

Nazioarteko moneta-sistemaren (NMSren) egoeraren inguruko hainbat alderdi aztertzen dituzten bi artikulu datoz jarraian. Miguel Otero-Iglesias Jn.aren artikuluak NMS erakundearen arkitekturaren egoera eta eboluzio posiblea jorratzen ditu "Dolarraren polaritate bakarretik dibisen polaritate anitzeko sistema batera: zer ondorio dakartza horrek munduko ekonomiaren egonkortasunerako?" izeneko artikuluan. Triffin dilema izenekoak Bretton Woods-eko sistema zartatu eta airean bota zuen, baina horren eraginak itxuraz saihestuak izan ziren dolar iparramerikarra jadanik metalista ez, baizik eta fiduziarioa den sistema baten aingura bilakatu zenean. Baina aipatu dilema hori ez da oraindik desagertu, ezta gutxiago ere: mundu-mailako ekonomiak behar bezala funtzionatuko duela bermatzeko etengabe likidezia hornitu beharra dagoenez, kontu korrontearen bidezko defizit bat sorrarazten du horrek kontrakarrean, eta defizit horren zenbatekoak herrialde jaulkitzailearen kreditu-sinesgarritasuna erabat hondatu eta higatu dezake. Egungo krisiaren eraginez, AEBen hartzekodunik handiena den Txina hasia da jadanik, hain zuzen ere, munduko potentzia ekonomiko eta militar handienaren kreditu-sinesgarritasuna zalantzan jartzen, agintari txinatarrek sarritan salatu dute dolarrak sistemaren barruan duen zentraltasuna, eta Nazioarteko Moneta Sistemaren erreformari buruzko eztabaida bat martxan jartzea eskatu dute dagoeneko munduko potentziarik handienen artean. Egungo NMStik elkarren lehian egongo liratekeen nazioarteko hiru monetaz osatutako NMS batera pasatzeak ekonomia globalaren egonkortasunerako ekarriko lituzkeen ondorioak ere aztertzen ditu autoreak bere artikuluan, eta konklusio gisa dio epe ertain eta luzera posible dela dolarra, euroa eta yuan txinatarra elkarren lehian aritzea nazioarteko moneta gisa, biziki elkarren menpekoa eta globala den ekonomia-mota batean gerta baitaiteke horrelakorik, gaur egun gertatzen den moduan, edo baita erregionalizatuagoa eta bloke ekonomiko eta monetario desberdinetan zatikatua legokeen bestelako ekonomia-mota batean ere: baikorrenen ustez, hiru polotako NMS batek abantailak besterik ez lituzke ekarriko, onurak edo mozkinak eta erantzukizunak AEBetako, euroguneko eta Txinako agintari monetarioen artean banatuko bailituzke.

NMSan zentratutako bigarren artikulua Federico Steinberg Jn.aren eskutik datorkigu. "Nola ihes egin dibisen gerrari" izeneko lanean dibisen gerrak dauzkan alderdi diferenteak eta horien konponbide posibleak aztertzen dira. Gaur egungo egoera hogeita hamarreko hamarkadakoarekin alderatzen du autoreak eta lehiakortasun-debaluazioen eta protekzionismoaren arteko harremana azaltzen du, nazioarteko koiuntura ekonomikoaren azterketari heldu aurretik. Bere iritzian diagnostiko berri bat proposatzen du Errezesio Nagusirako (2008-2010), eta bertan dioenez, herrialde aurreratuetan dezelerazio ekonomikoa eta estankamendua gertatzeko arriskuak truke-gatazkak areagotu eta okerragotu egingo lituzke. Era berean, argi eta garbi azaltzen du zergatik diren barne-politikako baldintzapenak herrialde nagusiek truke-tasen inguruan egindako ekintzak erabakitzen dituztenak eta planteatu izan diren koordinazioko proposamen desberdinen bideragarritasuna ere ebaluatzen du, Txinaren posizioa aldatzera bideratutako proposamenak barne hartuz. Azkenik, truke-gatazkaren azpian dagoen egiturazko arazoa dolarrak Nazioarteko Moneta Sistemaren barruan duen nagusitasuna da bere ustez, gero eta bateraezinagoa baita nagusitasun hori gurea bezalako polo anitzeko munduarekin.

Hirugarren kapitulua amaitzeko beste bi artikulu eskaintzen dira, oraingo txanda honetan erakunde finantzarioen munduan zentratuak. "Krisiaren inplikazioak eta erronkak Europako txikizkako banka-negozioan" izeneko bere artikuluan, Ángel Berges Lobera Jn.ak adierazten du ezen Depresio Handiaz geroztik gertatu den nazioarteko krisi finantzariorik gogorrenak, orain artean inoiz ez bezala, sakon-sakonetik jarri duela zalantzan txikizkako banku-negozioaren oinarria den bitartekaritza finantzarioko eredu tradizionala. Nazioarteko bloke ekonomiko nagusietako banku-sistemek daukaten egitura herrialde batetik bestera alderatzen bada, erreferentziazko marko globala lortuko dugu, eta marko horrek bloke ekonomiko batzuen eta besteen eskasiak eta hutsuneak identifikatzeko modua eskaintzen du, bankuen kanalak sistema finantzarioetan funtzionamendu anormala duenean, ezohiko funtzionamendu hori izan baita krisi finantzarioak bloke nagusietako banku-sistemetan izan duen eragina eta inpaktua aztertzeko, eta baita batzuek nahiz besteek agerian jarri duten birkapitalizazioko gaitasun-maila diferentea ikusteko oinarria ere. Birkapitalizazio hori sektore publikoak egindako ekarpenen moduan gauzatu da sarritan, merkatuetako finantzaketa-mekanismoak behar bezala funtzionatzen ez zuten ingurune batean. Estatuek banku-sistemei emandako laguntza-neurrien eta euskarriaren tamaina itzel hori, hain zuzen ere, Estatuen egonkortasun finantzarioaren beraren kontrako mehatxu bihurtu daitekeela dirudi gaur egun, Estatuen kaudimenaren inguruan zalantzak eraginez. Horrez gain, kaudimen subiranoaren narriadura hori bankuen aurka itzuli da atzera, finantzaketarako dituzten bideak gero eta zailagoak edo garestiagoak baitira bere Estatuen "arrisku-prima" dela medio. Ingurune berri horrek baditu bere eraginak eta ondorioak txikizkako banku-negozioaren egiturarako, berroreka finantzarioari dagokionez bezala, baita negozio errentagarriak sortzeko gaitasunari dagokionez ere, kapital-premia egunetik egunera handiagoko giro batean, kapital horri errentagarritasun egokia eskaini behar baitzaio, inolako zalantzarik gabe.

Hirugarren kapitulua eta baita liburua ere amaitzeko Vicente Salas Jn.ak idatzitako artikulua dator, "Bankuen zein gobernu korporatibo da krisi finantzarioak saihesteko onena? Espainiako aurrezki-kutxen gogoeta orokorrak eta irakaspenak" izenburuarekin. Autoreak planteatzen duen moduan, gobernu korporatibo egokia akzionisten interesak behar bezala babestu eta defendatzearekin lotzen da normalean, akzionista horiek enpresaren jabe bai, baina eguneroko kudeaketa-lanetatik aski urrunduak dauden heinean. Gobernu korporatiboa akzionisten interesen perspektiba edo ikuspuntutik soilik baloratzen denean, enpresari lotutako gainerako kolektibo eta multzoen interesak kontratuen bidez behar bezala babestuak daudela ontzat ematen delako eta gizartearentzat oro har kanpoko eragin garrantzitsurik ez dagoela onartzen delako egiten da batez ere. Baldintza horiek, ordea, dio autoreak, ez dira betetzen, jeneralean, bankuen kasuan eta, horregatik, gobernu korporatibo egokiaren kontzeptuak erakunde finantzarioetan duen esanahia eta gainerako merkataritza-sozietate eta elkarteen kasuan duena diferenteak dira. Hortik, bada, erakunde finantzarioen gobernu korporatiboak dituen ezaugarriak eta berezitasunak ondo ezagutzearen garrantzia, krisi finantzarioen arrazoiak ahalik eta ondoen ulertzeko, eta krisi horiei aurrea hartzen saiatzen diren bankuen erregulazioa eta gainbegiratzea diseinatzeko. Espainiako aurrezki-kutxen erreformaren esperientziak osatzen du gobernu korporatiboak krisi finantzarioetan duen garrantziari buruzko gogoeta.

Ekonomi Gerizan sailaren hemeretzigarren edizio honetan bizitzea tokatu zaigun une latz eta konplexuaren ikusmira labur bat bederen eskaini nahi izan dugu: indarrean dagoen krisiak alderdi koiunturalak, batetik, eta baita egitura-mailako alderdiak ere, bestetik, biltzen ditu bere baitan, eta batura horren eraginez krisiaren eboluzioak eta konponketak euren jatorria, funtsean, sistemaren osotasuneko alderdi oso definituen desoreka puntualetan zeukaten beste krisi batzuenak baino garrantzi handiagoa hartu dute. Asko dira oraindik modu positiboan konpondu beharreko erronkak, baina benetan sinetsita gaude ezen erabakitzeko nolabaiteko ahalmena dutenen aldetik, eta baita erabaki horien subjektu paziente direnen aldetik ere, kontzientzia global argiagoa edukitzeak, abiapuntu berri batera eramango gaituela, gaurdaino ezagutu duguna baino solidarioagoa eta jasangarriagoa izango den giza ongizateko fase berri baterako oinarriak jarriko dituen abiapuntua, hain zuzen ere.
Ildo horretatik, Hego Euskal Herriko Aurrezki Kutxen Federazioan, hautatutako artikuluak eta aldez aurretik Donostian Euskal Herriko Unibertsitateko Udako Ikastaroen barruan antolatu zen Mintegian garatu ziren txostenak, dagoeneko lau urtez luzatzen den krisi honek planteatutako arazoak ezagutzeko eta horien inguruan gogoeta egiteko tresna baliagarria izateko helburuarekin aritu gara lanean.


XHTML 1.0 Transitional Válido

¡CSS Válido!

Icono de conformidad con el Nivel Doble-A de las Directrices de Accesibilidad para el Contenido Web 1.0

Logo Tawdis