Txostena
FEDERAZIOKO AURREZKI-KUTXEN EBOLUZIOA
2009ko ekitaldian, nazioarteko sistema finantzarioaren panoramak aurreko ekitaldia amaitu zeneko bide gorabeheratsu beretik jarraitu du. Egoera ekonomikoak eta merkatuen egoerak urtearen zatirik handienean beheranzko joera argia izan dutela esan daiteke, sektore publikotik eta instituzio edo erakundeen aldetik likidezia injektatuz, politika monetario hedakorra eginez edo laguntza ugari ezarriz egoera zuzentzeko ahalegin izugarriak egin diren arren, orain arte ezagutu diren krisirik handienetan besterik lortu ez ziren minimoak berreskuratuz. Ezegonkortasuna eta zalantza, beraz, ekitaldiaren ezaugarri behinenak aipatzeko.
Hilabeteek aurrera egin ahala, ordea, joera-aldaketarako zeinuak sumatzen hasi gara, eta agertu dira jarduera ekonomiko eta finantzarioaren susperraldiaren lehen zantzuak, berriro ere normaltasunera itzultzeko pixkanakako bideari ekinez. Horrela, merkatu monetarioetan tentsioa gutxituz joan da, oraindik ere krisiaren aurreko mailetara itzuli arteko bidea luzea den arren. Esan beharra dago, dena den, finantzaketako kostuak, urtearen aurreneko zatian posizio altuak izan ondoren, baretuz eta apalduz joan direla pixkanaka, handizkako merkatuetarako sarbidea malguagoa gertatzearekin batera. Enpresek jaulkitako zor korporatiboak protagonismo handia berreskuratu du, interes-tasa erakargarrien babesean, eta horrekin batera finantzaketa-kostuak murriztu egin dira, posizioak epe luzeagoetara gehitzen saiatuz. Distentsio-giro horretan bertan, erakunde finantzarioek euren aktiboak murriztu egin dituzte.
Hala ere, normaltasunetik oso urrun dauden portaerak ere ikusten dira zenbait aldagaitan. Kredituaren eskaerak beheranzko bidea egin du, eta horrekin batera igo egin dira berankortasun-mailak, egunetik egunera zuzkidura-maila handiagoak eskatuz. Nazioarteko erakunde eta agintari finantzario eta politiko nagusiak nahiko ados daude, oro har, eta denek diote premiazkoa dela sistema finantzarioa, bere joko-arauak eta bere arkitektura instituzionala berregituratzea, azken garaiotan bizitakoen antzeko kolapsorik etorkizunean berriro gerta ez dadin.
Gainbegirada finantzarioko sisteman gertatu diren akatsak, krisiarekin nabarmendu direnak, bai izaera espezifikokoak eta baita orokorrean ere, eta sarritan mugaz gaindikoak diren jarduerak arautzen dituzten gainbegirada nazionaleko sistemetan gertatutako atzerapenak direla medio, Europako Batzordeak erreforma handiguratsuen sail bat proposatu du arkitektura finantzario europarra goitik behera aldatzeko, eta aldi berean EBko zenbait herrialdek abian jarri dituzte jadanik gainbegiratze-sistemei buruzko erreformak, bere jarduteko eskumen-eremuen barruan herrialde horietako bakoitzak. Sinkroniarik ezak eta ikuspegien aniztasunak zalantzan edo arriskuan jar lezake, dena den, erreforma horien arrakasta.
Eta erreforma-giro horren baitan sortu da, hain zuzen ere, gainbegiratzeko egitura berri bat Europako Erkidegoaren mailan. Horrela, arkitektura finantzario europarra berrantolatzeko sistema berri bat proposatzen du Europako Batzordeak, arriskuen kontrolari ekiteko asmoz (European Systemic Risk Board egituraren sorrerarekin) eta baita mugaz gaindiko jardueren kontrolari ere, Espainian Bankuen Berregituraketa Ordenaturako Funtsa edo FROB delakoa sortzen den bitartean sistema finantzarioaren berrantolaketako prozesua errazteko. Aldi berean, Europako Bankuen Agintaritza, Europako Aseguruen eta Erretiroko Pentsioen Agintaritza, eta Europako Merkatuen Agintaritza erakundeak sortzeko pausoak ere eman dira.
Europako zenbait herrialdek egindako jardueren artean sinkroniarik ez dagoenez, oinarrizko adostasuna egin da erreformak kontrol handiagoa eta gainbegiratzeko sistema hobeak lortzera bideratzeko. Beharrezkoa da kapitalaren eskakizunak gehitzea, ongialdi ekonomikoko garaietan bereziki, eta baita likidezia kontrolatzeko arauak indartzea ere. Arrisku sistemikoa dakarten erakundeentzat erregimen bereziak ezartzeko premiak ere guztion adostasuna lortu du, eta gisa horretako erakundeak dira jarduten duten merkatuari begira handiegiak direnak (too big to fail).
Agintari monetarioek ezarritako neurri pizgarrien haritik —eta beste batzuen artean, diruaren tasa ofizialak urtarrilean, martxoan, apirilean eta maiatzean ondoz ondo jasandako murrizketetan gauzatzen dira neurri horiek— Euriborrak zuzenketa gogorra izan du, % 1,24an kokatzeraino, maila horrekin itxi baitzuen ekitaldia. Horrela, hiru hileko tasa % 3,29tik % 0,71ra pasatu da (258 oinarrizko puntuko murrizketa 2009ko abenduan, aurreko abenduarekin alderatuz gero) eta urtebeterako tasa, berriz, % 3,45etik % 1,24ra (221 op-ko murrizketa epealdi berean). Interes-tasen murrizketa orokorreko mugimendu oso antzekoak ikusi dira baita Estatu Batuetan, Japonian, Erresuma Batuan, etab.
Horrekin batera, herrialde garatuetako defizit publiko gero eta handiagoei aurre egiteko bonuen kopuru handiak erregistratu dituen zor publikoko merkatuak portaera nahiko egonkorra izan du. Hala ere, hegazkortasun gero eta handiagoa ikusten da zor publikoko merkatuetan urte-amaieran, eta horrela merkatuek arrisku-prima gorakorrak eskatzen dizkiete beren kontu publikoetan desoreka nabarmenak eta garrantzitsuak dituzten ekonomiek jaulkitako tituluei. Eta konbergentzia eta normalizazioko prozesu baten ondotik, 10 urterako bonu alemanarekiko gehikuntza garrantzitsuak ekarri ditu horrek interes-tasen diferentzialetan, urtearen itxieran oinarrizko 60 punturen inguruan kokatuz Espainiaren kasuan.
Dolarraren kanbio-tasa euroarekiko nahiko egonkor mantendu da, % 1,5eko tasaren inguruan betiere.
Aurtengo ekitaldian zehar, bestelako sektore egoiliarrek (BSE) Espainiako kreditu-erakundeetan dituzten gordailuak 1,19 bilioi eurotara iristen dira, eta urtean izandako hazkunde absolutua 36.677 milioi eurokoa izan da, % 3,2koa alegia. Epealdi berean, inbertsio kolektiboko tresnetan kudeatutako ondareak % 3,7 egin du behera termino gordinetan Espainian eta horrek aurreko ekitaldiaren itxieran baino 6.500 milioi euro gutxiago esan nahi du. Saldo totala 169.900 milioi euroraino iristen da. Balorazioko irizpideei dagokienez, aurreztaileen harpidetzen eta itzulketen guztizko garbiak murrizketa are nabarmenagoa izan du, % 8,6koa hain zuzen ere.
BSEei bideratutako kreditu-inbertsioko jarduerari dagokionez, ekitaldiko azken saldoa 1,84 bilioi eurokoa da, eta hori aurreko ekitaldiko itxieran zeuden 1,86 bilioiekin konparatuz 6.552 milioi euroko murrizketa bat ateratzen da, -% 0,35 alegia. Ondasun-bermearekin emandako finantzaketa, bere aldetik, 1,11 bilioi eurokoa da, % 0,64ko eta 7.055 milioi euroko gehikuntza egin ondoren, eta horietatik 1,07 bilioi euro dira hipoteka-bermea dutenak (+% 0,98 eta 10.450 milioi euro, hurrenez hurren).
