Txostena
FEDERAZIOKO AURREZKI-KUTXEN EBOLUZIOA
Ekonomia desberdinek aurrera egiteko baliatu duten abiadura-erritmoan izandako bitasuna izan da 2010eko ekitaldiaren ezaugarri nagusia: ekonomia emergenteak alde batetik, mundu-mailako % 50etik gertu dagoen pisu espezifikoa lortu dutenak, eta ekonomia garatuak, bestetik. Azken horien artean, zenbait herrialde esanguratsutako finantza publikoetan izandako zailtasunak nabarmendu behar dira, horrek eragin oso handia eduki baitu merkatuen eboluzioan, kontu publikoak saneatzeko premian, sistema finantzarioaren birmoldaketan eta atzera berriz hazkunde ekonomikoko tasa handiagoetara itzultzean. Era berean, areagotu egin dira fluxu finantzarioen arteko desorekak maila orokorrean, eta paradoxikoa badirudi ere, ekonomiarik aurreratuenen defizita (AEBetakoa, esaterako) ekonomia emergenteetatik (kasu honetan Txinatik) atera eta eskura zeuden soberakinekin finantzatua izan dela esan daiteke. Horrek guztiak bere eragina izan du azken hilabeteotan aplikatutako politika monetarioan.
Zor subiranoaren krisia bezala ezagutu denak oso zalantzan jarri ditu ez bakarrik sistema europarraren egonkortasuna, baita moneta bakarraren iraunkortasuna ere, Ekonomia eta Moneta Batasuna osatzen duten herrialdeen baitan. Greziak izandako zor-krisiaren gertakariak, hasiera batean behintzat, ez zirudien jarraipenik izango zuenik, eta EMBko beste herrialde batzuetara hain azkar hedatuko zenik, ondoren praktikan gertatu zen bezala. Eta horrek agerian utzi du prebentzio eta kontroleko sistemen zaurgarritasuna, eta baita ez dagoela gaur egun Europa mailan ager daitezkeen gertakari sistemikoei aurre egiteko prest dagoen tresnarik, Europa osorako gobernantza ekonomiko eta finantzarioa ziurtatuko duten mekanismoetan aurrera egiteko premia ere nabarmen azalduz.
Testuinguru horretan, bai euroguneak eta baita nazioarteko beste erakunde batzuek ere erreforma-sail bati ekin diote, egoera horri aurre egin ahal izateko. Jarduera-ildo horretan kokatu behar dira Arrisku Sistemikoen Europako Kontseiluaren sorrera, Egonkortasun Europarreko mekanismo bat martxan jartzea, eta Egonkortasun Finantzarioko Europako Erraztasuna izeneko erreskate-funts europarraren zuzkidura, merkatuek EMBean zuten konfiantza berreskuratzeko osagai egokiak bezala. Gobernantza europarrarekin lotutako aurrerapausoen artean, bestalde, aipa daitezke Egonkortasunerako eta Hazkunderako Itunaren berrikuspena, desoreka makroekonomikoen jarraipena gardentasun handiagoko giroan egitea eta ez-betetzeak gertatuz gero zigor eta zehapen-arauak bultzatzea.
Zuzenean erregulazio eta gainbegiratze finantzarioaren alorrari dagokionez, Basilea III bezala ezagutzen diren akordioek likidezia eta kaudimeneko eskakizun berriak ezartzen dituzte, arkitektura finantzario europarra berrantolatzera bideratutako ekintza-multzoaren barruan.
Oro har, EBko herrialde guztiak ari dira beren sistema finantzarioen efikazia eta eraginkortasuna gehitzeko ahalegin handiak egiten. Lortu nahi diren xedeen artean egongo lirateke etorkizuneko krisi finantzario sistemiko posibleen eraginak moteltzea, kreditu-fluxuak ekonomia errealerantz duen eraginkortasuna mantentzea, etxeek eta enpresek euren arriskuak eta premia finantzarioak denboran zehar kudeatzeko duten gaitasuna babestea eta, azkenik, ordainketa-sistemen funtzionamendua babestea, kapitalaren segurtasuna eta likidezia bermatuz aurreztaileentzat.
Erreforma horiek guztiak osatzeko banku-sistemaren berregituraketa egokia lortzeko neurriak ere hartu beharko lirateke. EBZk dioenez, balantzeen saneamendua, arriskuaren kontrol eraginkorra eta negozio-eredu garden eta sendoak lehen mailako osagaiak izaten jarraitzen dute kreditu-erakundeek asaldu eta nahasmenduei aurre egiteko duten indarra gehitzeko, finantzaketarako sarbide egokia ziurtatuz aldi berean, hazkunde iraunkorrerako eta egonkortasun finantzariorako oinarri egokiak diren aldetik.
EBZk ezarritako politika monetarioa hedakorra edo espantsiboa izan da, enkanteetako interes-tasa marjinalari % 1ean eutsi baitio, ekitaldi osoan zehar, inolako mugimendurik egin gabe. Banku arteko merkatuan ez da aipatzeko moduko aldaketarik egon. Euriborrak goranzko bidea egin du, moderatu samarra, eta horrela hiru hileko modalitatea urte-hasierako % 0,67tik % 1,02ra pasatu da urtearen itxieran, eta urte batekoa, berriz, % 1,23tik % 1,53ra.
Monetaren eta prezioen egonkortasunaren helburua garrantzi handikoa izan da, beraz, EBZk 2010eko ekitaldian izandako jardueran. Banku zentralak erosketa garrantzitsuak egin ditu bonuen merkatuan, kreditu eta likideziako aparteko erraztasunak eskainiz, eta horretarako aktibo finantzarioen gama zabalagoa onartu du berme kolateral moduan. Praktika hori modu iragankorrean egin da, hala ere, aldi baterako soilik, eta merkatuak normaltasunera itzuliz doazen heinean usadio hori pixkanaka desagertuz joango da.
Monetarik garrantzitsuenetako kanbio-tasen artean gertatu diren tentsioak izan dira kanbio-merkatuaren ezaugarria, gerra komertzial batean sartzeko posibilitatea iragartzen baitute gorabehera horiek eta baita protekzionismo-giroaren gorakada ere mundu-mailako merkataritzan. Arazoa ez dago kanbio-tasaren hegakortasunean, doi-doi, Txinak bere moneta (renminbia) errebalorizatzeko eskaeraren aurrean emandako ezezkoak eragindako tentsioetan baizik. Eta horri ekonomiarik aurreratuenen moneta-politika espantsiboak gehitzen badizkiogu, erraz ulertuko dira kapitala herrialde emergenteetara bideratzeko joera eta herrialde horietako monetek jasaten duten balioa irabazteko tentsioak. Horrela, euroaren eta dolarraren arteko kanbio-tasa % 1,315ean kokatu da urtearen amaieran, euroaren ahuldade-giroan dibisa amerikarra % 7,9 apreziatu ondoren.
Ekonomia eta Moneta Batasunean (EMBn) inflazioa EBZk finkatutako aldaketa-bidean mantentzen da, goiko muga % 2koa izanik; hala ere, herrialde emergenteen hazkunde-erritmo bizkorrek eta lehengaien eskari gero eta handiagoak bultzatuta, lehengai horien prezioek nazioarteko merkatuetan izan duten igoera gogorraren mehatxuak ekar ditzakeen tentsioei egin beharko die aurre inflazioak.
Zor publikoaren merkatuan, aldeak nabarmentzen dira Europako eta Ipar Amerikako merkatuen artean. Azken horrek bere etekin-tasa murrizteko joerari eutsi dio urtearen erdialdera arte, eta une horretatik aurrera gora egin du bizkor-bizkor, hazkunde ekonomikoa bultzatzeko plan fiskal berriaren eta ziklo ekonomikoaren errekuperazioaren babesean, eta horrek eragin oso positiboa izan du eragileen igurikimenetan.
Europako zor subiranoaren krisiak errenta aldakorreko merkatuetara desplazatu du eskaria, zenbait sektoretan izandako irabazi enpresarialen hobekuntzak babestuta. Errenta aldakorreko merkatu europarren eboluzioan hegakortasun-maila altua eta noraezeko mugimenduak izan dira funtsezko ezaugarriak, krisiak eta zalantzak harrapatutako herrialdeen panorama ez baitzen behingoan argitzen. Zor subiranoak babes moduan jokatu zuen krisiaren hasieran, baina ondoren abiarazitako krisiak bere balio positibo guztiak kendu zizkion eta segidan arrisku/errentagarritasun ratio hobeak zituzten beste balio batzuetara bideratu ziren funtsak.
Kreditu-jarduerak, bere aldetik, aurrerapauso txikia izan du, eta horrela etxeei emandako maileguen urte arteko hazkunde-tasa % 2,3an mantendu da EMBn. Etxeek dituzten aukera eta posibilitateei dagokien zorrak, berriz, gorantz jarraitu du pixkanaka, 2010eko azkeneko hiruhilekoetan nolabaiteko susperraldi ekonomikoa sumatu den arren.
Espainian, sektore pribatuari emandako kreditu-interesen tasek beherakada garrantzitsua jasan zuten, bere mailarik baxuena % 3koa izanik. Baina gainbehera horren ondoren nolabaiteko igoera sumatzen da urte-amaieran, eta batez bestekoa % 3,57 inguruan kokatzen da, banku arteko tasen goranzko bideari eta arestian aipatutako zor espainiarraren arrisku-primaren gehikuntzari jarraituz. Termino errealetan, ordea, finantzaketaren kostuak beherantz jarraitu zuen, modu oso suabean izan bazen ere. Horrek esplikatzen du bereziki enpresei bideratua dagoen kreditu-inbertsio pribatuaren hazkundea. Kreditu komertzialaren bidez egindako kapital zirkulatzailearen finantzaketak ere beherakada-erritmoen mantsotzea erakusten du bere aldetik.
Familien finantzaketak ere ez du abiatzeko zeinu garrantzitsurik erakusten, eta hazkunde-erritmo oso moderatuetan mugitzen da. Etxebizitzak finantzatzeko eskarian eragin handia du sektorearen egoerak, ez baita ahaztu behar burbuila inmobiliarioaren leherketa ostean, sektorea eskaintzaren gehiegikeriak benetan erasana geratu dela. Urtearen erdialdean BEZak izandako igoerak, bere aldetik, nabarmen eragin zion kontsumoko kredituari, eta horrek aurrea hartzeko eragina ekarri zuen aurreko hileetan erosketei dagokienez, eta erosketen murrizketa esanguratsua, uda ostean. Sektore publikoaren finantzaketa-eskaria progresiboa izan da, eta % 16ko urte arteko aldaketa erakusten du ekitaldiaren amaieran. Sektore pribatuaren berankortasun-tasa % 5,7raino igo zen.
Gordailuen eboluzioari dagokionez, erakunde finantzarioen likidezia-premien eraginez Pasiboan atzemandako funtsen ordainketa-gerra moduko bat piztu da. Epeko gordailuen batez besteko interes-tasa % 2,75era iritsi zen, eta horrek % 3,2ko hazkundea ekarri zuen gordailuen saldoan.
Merkatuetako hegakortasunak eragin berezia izan du inbertsio-funtsetan, eta aurreztaileek dirua atera dute era horretako produktuetatik, urte arteko beherakada -% 14an kokatuz gutxi gorabehera. Inbertsio-funtsen izaeraren eta motaren arabera, produktu horien etekina oso aldakorra izan da.
